Kutu

İstanbul, Galata. (Voyvoda Han Temel Kazısı)1891 Sonbaharı, Gece Yarısı

İstanbul’un üzerine çöken ince, kemik sızlatan bir sonbahar yağmuru, Galata’nın dar sokaklarını çamur deryasına çevirmişti. Sokak lambalarının cılız ışığı, sisten görünmez olmuştu.

Kazmanın ucu, beklenmedik bir dirençle metale çarptı. Çan!

Ses, ıslak toprağın boğucu sessizliğini yırtarak, henüz temelleri atılan hanın rutubetli duvarlarında yankılandı. Çamur ve ter içinde, nefes nefese çalışan Sivaslı ırgat Halil durdu. Bileklerine kadar balçığa batmış halde, yanındaki Ermeni kalfa Agop Usta’ya baktı.

“Usta...” dedi Halil. Sesi soğuktan mı yoksa o metalik sesin ürpertisinden mi bilinmez, titriyordu. “Burada bir şey var. Taş değil bu. Demir gibi tınladı.”

Agop Usta, elindeki isi tütmekte olan gaz lambasını çukura yaklaştırdı. Titrek sarı ışık, balçığın içinden parlayan donuk, kurşun bir yüzeye vurdu. Çürümüş tahta veya paslı demir değildi bu; yekpare kurşundan dökülme, kenarları ziftle mühürlenmiş, zamanın çürütemediği ağır bir sandıktı.

Diğer işçi Rüstem atıldı, gözleri karanlıkta birer kor gibi parlamıştı. Fısıldayarak, sanki duyulmasından korkar gibi konuştu: “Define Agop Usta! Vallahi define bulduk! Köşeyi döndük, kurtardık paçayı!”

Rüstem, hırsla elindeki küreği sandığın kapağına doğru hamle ettirdi. “Davranın! Kıralım şu mührü, bakalım bahtımıza ne düşmüş!”

Agop Usta, Rüstem’in bileğini havada yakaladı. Yılların taş ustalığıyla sertleşmiş nasırlı parmakları, işçinin kolunu bir mengene gibi sıktı. “Dur bre gafil!” dedi sertçe. Gaz lambasını sandığın üzerindeki kabartmaya tuttu. Işık ve gölge oyunları arasında o muazzam sembol belirdi. “Görmez misin tuğrayı? Devlet-i Aliyye’nin nişanıdır bu. Hem de çok eskilerden...”

Rüstem’in gözü hayalindeki altınlara değil, o heybetli tuğraya takılınca hevesi kursağında kaldı ama hırsı sönmedi. “Usta... İçinde altın akçe varsa? Belki bin tane... Kim bilecek? Gecenin bu kör vaktinde, bu çamurun içinde üçümüzden başka kimse yok. Bölüşürüz, memlekete döneriz. Bey oluruz be!”

Agop Usta acı bir gülüşle kırlaşmış sakalını sıvazladı. Korku, yüzündeki derin çizgilere yerleşmişti. “Bey mi oluruz? Yoksa leş mi?” diye tısladı. Sesi, dışarıda uğuldayan rüzgardan daha soğuktu. “Diyelim ki açtın. Diyelim ki içi Reşat altını dolu. Nerede bozduracaksın ulan? Kapalıçarşı’da kuyumcuya gittin, ‘Bu sultan işi mühürlü altınlar nereden?’ diye sormazlar mı? Bir güne kalmaz hafiyeler tepene biner. ‘Hazine çaldılar’ diye jurnal ederler adamı.”

Halil korkuyla etrafına, karanlığın pususuna bakındı. Sokak lambalarının ölgün ışığında kıpırdayan her gölge ona bir hafiye, bir jurnalci gibi görünüyordu. Abdülhamid Han’ın “İstibdat” İstanbul’unda duvarların bile kulağı vardı. “Doğru der Usta,” dedi Halil, sesi iyice kısılarak. “Üç baldırı çıplak, altınla yakalanırsak derimizi yüzerler. Vallahi Fizan’a sürerler bizi, kemiklerimiz bile bulunmaz.”

Rüstem yutkundu, küreği yavaşça indirdi. “Ne yapacağız peki? Gömüp gidelim mi?”

Agop Usta derin bir nefes aldı. Ciğerlerine Galata’nın nemli, isli havası doldu. Sandığın üzerindeki tuğraya hürmetle ve korkuyla baktı. Bu sıradan bir paşa mührü değildi; asırlar öncesinden gelen, dokunulmaz bir ağırlığı vardı. “Hayır,” dedi. “Bunu saklamak da suç, açmak da. En doğrusu zaptiyeye bildirmek. Kulluk’a gidiyoruz. Belki dürüstlüğümüz için bir ihsan-ı şahane koparırız. Canımızdan kıymetli değil ya...”

Karaköy Zaptiye KarakoluSaat 01:30

Komiser Tahsin Bey, gaz lambasının aydınlattığı masanın üzerindeki çamurlu kutuya ve karşısında korkudan titreyen üç işçiye baktı. Elindeki bezle tuğranın üzerindeki çamuru sildi. Altından çıkan işçiliği ve ismi okuyunca yüzü kireç gibi oldu. Elleri titreyerek işçileri derhal nezarethaneye attırdı ve Zaptiye Nazırı’na “acil” kodlu bir telgraf çekti.

Kutu, bir saat sonra silahlı muhafızlar eşliğinde, perdeleri sıkıca kapatılmış özel bir faytonla Beşiktaş yokuşundan yukarı, Yıldız Sarayı’na doğru yola çıktı.

Yıldız Sarayı, Mabeyn Köşkü / Hususi MarangozhaneSaat 03:00 suları

Sultan II. Abdülhamid, hususi marangozhanesindeydi. Elindeki abanoz ağacını büyük bir titizlikle zımparalıyordu. Etraf, gomalak cilası ve taze talaş kokuyordu.

Uyumazdı. Geceler, onun hem sığınağı hem de en verimli çalışma saatiydi. 49 yaşındaydı, ne genç ne de yaşlı sayılırdı ama omuzlarındaki; dört bir yanından çatırtılar gelen o koca İmparatorluğun yükü, onu olduğundan daha da çökük gösteriyordu. Burnunun ucuna düşmüş ince çerçeveli yakın gözlüklerinin üzerinden, yaptığı işe şüpheci bir dikkatle bakıyordu.

Mabeyn Başkatibi Süreyya Paşa içeri girip, “Zaptiye’den mühim bir havadis geldi Hünkarım,” dediğinde, Sultan elindeki zımparayı tezgahın üzerine bıraktı.

Ayağa kalkmaya yeltendi. O sırada yüzünü hafifçe buruşturdu. Saatlerdir tezgah başında eğilmekten kaskatı kesilmiş beline ince, bıçak gibi bir sızı saplanmıştı. Sağ elini bel boşluğuna bastırarak, dişlerini sıkarak doğruldu. Eklemleri çıtırdadı.

Gözlüklerini çıkarıp önlüğünün cebine koyarken, o meşhur, insanın içini ve niyetini okuyan ela gözlerini Paşa’ya dikti. Göz altları uykusuzluktan koyu halkalarla çevriliydi.

“Hayırdır Paşa?” dedi, sesi yorgun ama otoriterdi. “Bu saatte gelen havadis, ya yangındır ya ihanet.”

“İkisi de değil Hünkarım,” dedi Paşa, sesi gergindi. “Galata’da, bir han inşaatında mühürlü bir kutu bulunmuş. Ameleler korkup Zaptiye’ye teslim etmişler. Mesele şu ki... Kutunun üzerindeki mühür, Zat-ı Şahaneniz’in ecdadına ait.”

Abdülhamid Han işini bıraktı. Önlüğünü çözerken sordu: “Hangi ceddimiz?”

“Fatih Sultan Mehmed Han.”

Abdülhamid Han olduğu yerde dondu kaldı. O isim... “Fatih”... Paslı bir kilidi çevirmiş gibi zihninde yankılandı. Bir anlığına, ceddinin kılıcının gölgesinde dünyanın titrediği, denizlerin Türk gölü olduğu o azametli devirler gözünün önünden geçti.

Sonra omuzlarındaki o ezici, o acımasız ağırlığı hissetti. Şimdi avuçlarında; dört bir yanı isyan ateşiyle yanan, Düvel-i Muazzama’nın akbabalar gibi tepesinde beklediği, Avrupalıların “Hasta Adam” diyerek mirasını parçalamak için gün saydığı yorgun bir devlet vardı.

Hüzün dolu gözleri, marangozhanenin loş boşluğuna, uçuşan toz zerrelerine daldı. Derin bir iç çekti, belindeki ağrıya rağmen omuzlarını dikleştirdi ve yavaşça kapıya yöneldi.

Mabeyn Köşkü, Büyük Salon

Mermer masanın üzerinde duran kutunun başında sadece üç kişi vardı: Sultan, Başkatip ve Saray Tercümanı Münif Paşa. Dışarıdaki fırtınanın sesi, kalın perdelerin ardında boğuk bir uğultu halindeydi.

Sultan’ın işaretiyle mühür kırıldı. Kurşun kapak, asırlık bir basınçla, “tıss” diye bir ses çıkararak açıldı. Odaya küf değil; genzi yakan keskin bir metal, baharat ve kurumuş bal kokusu yayıldı.

İçinden çıkanlar, Cihan Padişahı’nı bile irkiltti: Sararmış, insana göre biraz küçük, köpek dişleri tuhaf biçimde belirgin bir kafatası. Ve onun yanında, kabzası abanozdan, üzeri zümrütlerle işlenmiş, kara çelik namlulu bir hançer.

Abdülhamid Han, beyaz eldivenleriyle hançeri aldı. Bir sadekar (kuyumcu) gözüyle inceledi. Muazzam işçiliğe hayran kaldı. “Bu, bizzat Fatih Dedemizin el emeği,” dedi. “Taşı mıhlamamış, adeta metale yedirmiş.”

Sonra kabzadaki gümüş bileziğe, çok ince bir uçla kazınmış Latince yazıyı fark etti.

“TU ES UMBRA MEA”

“Münif Paşa,” dedi Abdülhamid Han. “Tercüme et.”

Münif Paşa yaklaştı, gözlüğünü düzeltti. “Latincedir Hünkarım. ‘Sen benim gölgemsin’ yazar. Lakin...” Paşa’nın sesi titredi. “Lakin, Roma lisanında ‘Umbra’, sadece gölge demek değildir. Işığın yarattığı, kaçınılmaz karanlık demektir. Ruhun öteki, vahşi yarısıdır.”

Abdülhamid Han’ın bakışları masadaki kafatasına kaydı. “Kimin başıdır bu?”

Münif Paşa yutkundu. Hazine-i Evrak’ın tozlu raflarında gördüğü, saray katiplerinin “mahrem” kaydıyla düştüğü o gizli şerhleri hatırladı. “Hünkarım... Katiplerin kayıtlarında bu başın sahibinden ‘Şeytanın Oğlu’ diye bahsedilir. Bu hançer ve bu baş... Fatih’in en büyük rakibi, manevi kardeşi ve can düşmanı... Eflak Voyvodası III. Vlad’a aittir. Frenklerin deyişiyle, Drakula!”

Münif Paşa son kelimeyi fısıldadığında, odanın tüm pencereleri sıkıca kapalı olmasına rağmen, içeride aniden buz gibi bir hava esti. Yıldız Sarayı’nın içi buz kesti; oradaki herkes, iliklerine kadar işleyen bu sebepsiz soğukla ürperip titredi.

Abdülhamid Han kutunun kapağını sertçe kapattı. “Derhal mühürleyin!” dedi fısıltıyla.

Padişah pencereye yürüdü, karanlık İstanbul’a baktı. Elleri arkasında, düşünceliydi. “Bazı gölgeler, asırlar sonra bile peşimizi bırakmıyor Paşa.”