Ya senden başka herkes yanılıyorsa?

Bazen yeni bir ortama girersin. Yeni bir iş, yeni bir toplum veya düşünce sistemi de olabilir bu. Çevrende olup biteni izledikçe bazı şeylerin yanlış olduğunu fark ettiğin o ilk zamanlar önemlidir. Henüz içeriden birisi olmamışsın, sistemin bir parçası değilsin, algıların açık. İşte o zaman “ama bu çok saçma” dediğin şeyleri not et. İleride ara sıra bakıp, üzerine oturup kafa yormakta fayda var.

O meşhur fıkrayı biliyorsundur. Hani Temel’in otoyolda ters yönde giderken, radyoda polisin “ters yönde ilerleyen bir araç var” anonsunu duyunca kızıp, “ne bir tanesi, hepsi, hepsi” dediği fıkradan bahsediyorum. Her zaman olmasa da bazen Temel haklı olabiliyor. Gerçekten de herkes yanlış yönde gidiyor olabiliyor.

Senden başka herkesin bir şeyi yapıyor olması, o şeyin mutlak doğru olduğu anlamına gelmiyor.

Mitolojide Tanrı Apollon, Cassandra adında genç ve güzel bir kızla birlikte olmak ister. Ona bir teklifte bulunur. Eğer Cassandra Apollon’la birlikte olursa, Apollon ona geleceği görme yeteneği verecektir. Teklifin cazibesine kapılan Cassandra kabul eder etmesine ama daha sonradan, rahibe olma isteği daha ağır basar ve kararından cayar. Bunun altında kalmayan Apollon Cassandra’yı lanetler. Bu lanete göre, Cassandra geleceği görecek ama hiç kimseyi söylediklerine inandıramayacaktır. Truva’lı zavallı Cassandra o büyük savaşın sonunu da görür görmesine ama hiç kimseyi inandıramadığı için, kendi kendisini yer ve çok hazin bir şekilde hayatı sona erer. O gün bugündür, bulunduğu ortamlarda sürekli bir şeylerin yanlış gittiğini görüp, dile getiren ama ciddiye alınmayan kişilerin yaşadığı duruma Cassandra sendromu adı verilir.

Ben de uzun yıllar önce çalıştığım bir şirkette aynı sendromu yaşıyordum. Görüntüde her şey yolunda, şirket kar içinde yüzüyorken, bir şeylerin ters olduğunu içten içe hissedebiliyordum. İşler hep “…mış gibi” yapılıyor, sırf dostlar alışverişte görsün diyerekten projeler sunuluyor, lansmanlar yapılıyor ama o projelerin pek çoğu, versiyon 1.0'dan ilerisini dahi göremiyor, lansmandan sonra o projeler unutulup gidiyordu. Milyonlarca lira harcanarak yapılan şatafatlı etkinlikler, yüksek maaşlar ve sosyal aktiviteler bizleri normal dışı bir konfor alanı içerisine sokmuştu.

“Bu böyle uzun süre gidemez, hiç bir şirket mücadele etmeden var olamaz” diye şikayet eden bir arıza kişiye dönüşmüştüm. Maalesef, hiç kimseyi inandıramıyordum. Belki de hayatımın en zor ve belki de en doğru kararını aldım ve de istifa ettim. Cassandra ile yakından empati yaptığım yıllar sonrasında, o firmada da çok şeyler değişti. Kar marjları düştü, sürekli işten çıkartmalar yaşanıyor ve kar baskısı yaşayan yepyeni bir kültür yaratılmaya çalışılıyor. Haklı çıkmıştım.

1990'larda ünlü milyarder Warren Buffett, Amerika’daki borsada yaşanan yükselişin bir balon olduğunu dile getirdiğinde hiç kimse ona inanmadı, ama o da haklı çıktı. O nedenle kendisine Wall Street’in Cassandra’sı lakabı yakıştırılır.

Eminim senin de benzer hikayelerin vardır. Çalıştığın şirkette, ailende veya toplumda gerçekten de senden başka herkes birden yanılıyor olamaz mı?

Başarılı insanlar sürekli yaşadıkları ortamı, inançlarını, kendilerine ne yapacaklarını söyleyen kişileri ve hatta kendilerini sorgular. Sorgulamayı bırakıp herkes gibi olmaya başladığımız anda farkında olmadan hata yapmaya başlıyoruz. Dünyayı çekip çeviren o görünmeyen sistem de zaten, insanların sorgulamadan, sürüye uymaları üzerine kurulu.

Peki bunu fark edeceğiz de ne olacak?

Şöyle olacak… Cassandra sendromu nedir bilirsen, en azından aşağıdaki gibi muhabbetlere tanık olduğunda, “bu bence doğru değil” diyebilme imkanın olur. Başkaları ister inansın, ister inanmasın. Kendi doğrularını bulursan ve “çok da fifi” deyip geçmeyi bilirsen, hayat sana muhtemelen daha güzel gelecektir.

“Bilmem kimin çocuğu daha 5 yaşında 4 dilde 10'a kadar sayabiliyor, benim çocuğum niye yapamıyor?”,

“Ay şekerim, bilmem ne kolejinde, yıllık X TL (buraya bol sıfır gelecek) ama inan çocuklar çok sosyal yetişiyorlarmış, her gün köy kahvaltısı yapıp, ata biniyorlarmış. Valla bildiğin gibi değil.”,

“Abi herkes yurt dışından iş bakıyor, ben de mi ufaktan başlasam”,

“Herkesin üçer beşer evi var, kira gelirinde mis gibi yaşıyorlar, ben de mi ev kredisine girsem? (20 yıl)”,

“Yaaa bak milletin Mercedes’i, BMW’si hatta cipi var. Biz niye almıyoruz?”,

Örnekleri çoğaltmama gerek yok sanırım.

Özetle; Öyle hemen her konuda gaza gelmemek, bulunduğun toplumun, ve şirketin genel kabüllerine kafa yormak hep lazım. Kendi hayatının sorumluluğunu taşımak, kendi kararlarını alabilmek, “özgür olmaktır” ve bu da erdemlerin en büyüğüdür.

Olsun varsın, hata yaparsan da yap, dert değil. Tekrar denersin… Yeter ki, sorumluluğunu taşıyacağın bir süreçten geçmiş ol.